Huỳnh Văn Thòn: Người tin rằng “đất không phụ người thật lòng với đất”

Và hành trình ấy, thú vị thay, khởi đầu từ chính giảng đường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh.

Một đứa trẻ lớn lên giữa ruộng, và không bao giờ rời khỏi ruộng

Ông Huỳnh Văn Thòn sinh năm 1958 ở xã Long Phú, huyện Tân Châu, tỉnh An Giang, trong một gia đình nông dân nghèo giữa thời chiến. Tuổi thơ của ông là những buổi theo mẹ đi bán kẹo mạch nha - vừa kiếm sống, vừa lặng lẽ làm liên lạc, gom từng mẩu tin nhỏ cho cách mạng. Mười một tuổi đã đi làm, rồi được ra Bắc học Trường Học sinh miền Nam. Ở đó, cậu bé An Giang gặp cụ Kim Ngọc -"cha đẻ của khoán hộ" và mang theo một hạt giống ước mơ suốt phần đời còn lại: làm sao để đồng đất quê mình khá lên.

Chính vì ước mơ đó mà ông chọn học ngành Kinh tế Nông nghiệp tại Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh (nay là UEH), Khóa 6 (1980-1984), sau đó tốt nghiệp và quay về đúng nơi mình sinh ra. Dù nhiều người suy nghĩ sẽ rời quê để đổi đời, ông Thòn lại lựa chọn học hành, đỗ đạt, rồi trở về để đổi đời cho những người ở lại.

Ông Huỳnh Văn Thòn - Cựu sinh viên Khóa 6 (1980-1984), hiện là Chủ tịch HĐQT CTCP Tập đoàn Lộc Trời (Nguồn: Lộc Trời)

"Không lẽ mình bán hòm lại mong người ta chết nhiều?"

Nếu phải chọn một câu để hiểu cách nghĩ của ông Thòn, có lẽ là câu này. Và để hiểu câu ấy, phải quay lại hoàn cảnh nó được nói ra.

Một lần đi công tác ở chi nhánh phía Bắc, ông nghe người phụ trách báo rằng năm đó thuốc trừ sâu bán ế, thất thu. Một người kinh doanh bình thường hẳn sẽ cau mày. Ông thì cười và nói đại ý: có gì đâu mà băn khoăn - không lẽ mình bán hòm lại mong người ta chết nhiều sao? Ruộng không có sâu bệnh nghĩa là bà con đỡ tốn tiền thuốc, giảm chi phí, tăng thu nhập; vậy thì phải mừng chứ. Với ông, hàng bán chậm lại là tin vui, bởi nó có nghĩa người nông dân đang được mùa, được lời.

Trong khi phần lớn thị trường đo lường thành công bằng doanh số bán ra, ông Thòn đo bằng thứ khó hơn nhiều: bà con có sống được không. Triết lý ấy về sau được ông gói lại thành một nguyên tắc nghe rất giản dị mà lại rất khó làm: "phân phối và phân phối lại lợi nhuận một cách hợp lý và hợp đạo lý."

Muốn hiểu người, phải sống cùng người

Ông Thòn không tin vào kiểu lãnh đạo ngồi trong phòng máy lạnh để vẽ chiến lược. Năm 2006, ông lập ra một lực lượng đặc biệt mang tên "3 cùng" - cùng ăn, cùng ở, cùng làm với bà con nông dân. Ban đầu chỉ có 12 kỹ sư, sau đó lên đến hàng nghìn người, lội ruộng, ngủ lại nhà dân, cầm tay chỉ việc trong từng vụ mùa.

Ông gọi cách điều hành của mình là "nhân trị" và "tình trị", chính là quản trị bằng con người và bằng cái tình.

Xây dựng một đế chế chưa từng là đích đến

Người ta hay gọi Lộc Trời là "đế chế nông nghiệp", nhắc đến gạo Hạt Ngọc Trời từng lọt top gạo ngon thế giới, đến lô gạo Việt đầu tiên vào châu Âu theo hiệp định EVFTA, đến hành trình chinh phục hơn 40 quốc gia. Nhưng nếu hỏi ông Thòn về giấc mơ lớn nhất, câu trả lời lại chẳng liên quan gì đến những con số ấy.

Ông mơ về những "vùng nông thôn đáng sống" - nơi người nông dân không phải bỏ quê ra phố mưu sinh, và người thành thị thì muốn tìm về. Một tương lai mà nghề nông không còn là lựa chọn vì cùng đường, mà là một nghề đáng mơ ước, nơi người ở quê được tôn trọng.

Đó mới là "thành tựu" ông đau đáu: không phải xây dựng một tập đoàn to, mà là trả lại phẩm giá cho một nghề và những con người từng bị xem là thấp bé.

Ông Huỳnh Văn Thòn cùng "lực lượng" của mình hỗ trợ bà con nông dân áp dụng biện pháp canh tác hiện đại (Nguồn: Nhaquanly)

Từ hạt giống ươm mầm tại UEH đến cánh đồng cho bà con

Câu chuyện của ông Huỳnh Văn Thòn không phải là câu chuyện của một người chưa từng vấp ngã. Con đường của Lộc Trời có những khúc gập ghềnh, những mùa được và mùa mất. Nhưng có lẽ điều truyền cảm hứng nhất không nằm ở chỗ ông đi được bao xa, mà ở chỗ ông chưa bao giờ đi lệch khỏi câu hỏi ban đầu.

Từ cậu bé bán kẹo mạch nha đến người mang hạt gạo Việt ra thế giới, ông vẫn là cùng một chân dung con người: tin rằng làm ăn tử tế thì lâu bền, tin rằng đất không phụ người thật lòng với đất, và tin rằng thành công đáng giá nhất là khi nó khiến người khác sống tốt hơn.

Nhìn lại hành trình ấy, có thể thấy lựa chọn học Kinh tế Nông nghiệp tại UEH thuở ban đầu chính là nền tảng cho cách ông nhìn nghề nông về sau. Từ những kiến thức về kinh tế, ông học cách nhìn một hạt lúa không chỉ như một cây trồng, mà như một phần của cả chuỗi giá trị - từ đầu vào, sản xuất, vốn, đầu ra đến lợi nhuận. Nhưng điều đáng nói hơn là ông đã đưa tư duy ấy trở lại với cánh đồng, biến những khái niệm tưởng như rất "kinh tế" thành những mô hình cụ thể cho người nông dân: từ bao tiêu, ứng vốn, xây dựng "cánh đồng mẫu lớn" đến việc giúp bà con làm quen với cổ phần, cổ phiếu.

Nếu giảng đường UEH từng trao cho ông một ngôn ngữ để hiểu nền kinh tế, thì những năm tháng trên đồng ruộng lại giúp ông dùng ngôn ngữ ấy để giải một bài toán thiết thực: làm thế nào để người nông dân có thể sống được bằng chính mảnh đất của mình.

Đó cũng là giá trị mà UEH luôn hướng đến: tri thức từ giảng đường được đưa vào thực tiễn, để rồi trở thành những giá trị cụ thể cho người nông dân và nền nông nghiệp Việt Nam. Và có lẽ, đó chính là minh chứng đẹp nhất cho niềm tin mà ông Thòn đã theo đuổi suốt đời: đất không phụ người thật lòng với đất.

Ông Huỳnh Văn Thòn - Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Tập đoàn Lộc Trời chia sẻ truyền cảm hứng tại lễ khai giảng K48 - UEH Mekong

Báo chí nói gì về ông Huỳnh Văn Thòn?

Suốt nhiều năm, cách báo chí viết về ông Huỳnh Văn Thòn cũng dần vượt khỏi hình ảnh một "ông trùm" ngành gạo hay một doanh nhân thành đạt.

Nhà Quản Lý phác họa ông như người đi từ thuốc bảo vệ thực vật đến chuỗi giá trị nông nghiệp, nhưng luôn phân biệt rất rõ ràng giữa việc giúp đỡ và kinh doanh: một doanh nhân tỉnh táo mà vẫn giữ được cái tình.

CafeLand, Diễn đàn Doanh nghiệp và VnBusiness cùng chỉ ra "chìa khóa" điều hành của ông nằm ở hai chữ "nhân trị" và "tình trị" - quản trị doanh nghiệp bằng con người và bằng cái tình, xuất phát từ thói quen bám ruộng đồng và lắng nghe bà con nông dân.

Tuổi Trẻ ghi lại ông ở một thời khắc khác khi Lộc Trời khủng hoảng, ông không đổ lỗi mà tự nhận phần mình, nói rằng 32 năm điều hành chưa bao giờ thất hứa với nông dân, và lần vấp ngã ấy khiến ông day dứt vì có lỗi với bà con. Một cách nhìn cho thấy tư cách của người lãnh đạo bộc lộ rõ nhất chính trong nghịch cảnh. 

Và những ghi nhận như danh hiệu "Doanh nhân Việt Nam tiêu biểu năm 2022" do Thủ tướng trao tặng cho thấy câu chuyện của ông đã đi xa hơn những con số kinh doanh đơn thuần.