Phạm Phú Ngọc Trai: Từ bản lĩnh quản trị đến hành trình kiến tạo giá trị bền vững

Từ những ngày đầu của thị trường mở cửa đến vị trí lãnh đạo khu vực

Sinh năm 1955, quê Quảng Nam, Phạm Phú Ngọc Trai bắt đầu sự nghiệp trong một giai đoạn đặc biệt của nền kinh tế Việt Nam. Trước khi gia nhập PepsiCo, ông từng làm việc tại Vụ Xuất nhập khẩu, Bộ Ngoại thương, sau đó đảm nhiệm nhiều vị trí quản lý trong ngành nước giải khát, trong đó có Công ty Nước giải khát Quận 3, Tribeco, SPco và Công ty Nước giải khát Quốc tế IBC.

Năm 1992, ông gia nhập PepsiCo. Trong 18 năm gắn bó với tập đoàn, ông từng bước đảm nhận những vị trí lãnh đạo ngày càng cao và trở thành Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc PepsiCo Đông Dương, đồng thời là Phó Chủ tịch phụ trách đối ngoại PepsiCo Đông Nam Á. Báo chí Việt Nam ghi nhận ông là một trong những người Việt Nam đầu tiên giữ vị trí lãnh đạo khu vực tại một tập đoàn đa quốc gia.

Đó là một hành trình không chỉ của chức danh, mà còn của một thế hệ doanh nhân bước vào thị trường trong thời kỳ Việt Nam bắt đầu mở cửa và hội nhập sâu hơn với kinh tế thế giới.

Trong thời gian lãnh đạo PepsiCo tại Việt Nam, ông Trai cùng đội ngũ đã đưa Pepsi Việt Nam bốn lần liên tiếp đứng hạng nhất giải thưởng DMK, giải thưởng cấp toàn cầu của PepsiCo mang tên Donald M. Kendall, một trong những giải thưởng danh giá của tập đoàn.

Nhưng điều được nhắc đến nhiều trong câu chuyện quản trị của ông không chỉ là những kết quả kinh doanh.

Trong một cuộc phỏng vấn năm 2010, khi nói về hành trình tại PepsiCo, ông được nhắc đến với cách tiếp cận “cách nghĩ toàn cầu, văn hóa Việt Nam” – một tư duy cho phép doanh nghiệp quốc tế thích nghi với thị trường Việt Nam thay vì đơn thuần sao chép một mô hình có sẵn.

Năm 2010, sau 18 năm làm việc tại PepsiCo, ông quyết định nghỉ hưu sớm và chuyển sang một chương mới: trở thành nhà tư vấn chiến lược cho các doanh nghiệp Việt Nam.

Từ một nhà quản trị đến người đồng hành cùng doanh nghiệp Việt

Rời PepsiCo không có nghĩa là rời khỏi thương trường.

Năm 2010, Phạm Phú Ngọc Trai cùng các cộng sự sáng lập Công ty Tư vấn Kinh doanh Hội nhập Toàn cầu – GIBC, với định hướng hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam trong quá trình phát triển và hội nhập. Hiện ông là Chủ tịch GIBC.

Ngay từ thông điệp của GIBC, tinh thần đồng kiến tạo đã được đặt ở vị trí trung tâm: “Cùng doanh nghiệp kiến tạo sự phát triển và trường tồn.” GIBC định hướng đồng hành với doanh nghiệp trong phát triển bền vững, hội nhập quốc tế và xây dựng năng lực quản trị.

Với ông Trai, kinh nghiệm quản trị không chỉ có ý nghĩa khi được sử dụng trong một doanh nghiệp cụ thể. Nó có thể trở thành nguồn lực để hỗ trợ những doanh nghiệp khác hiểu hơn về thị trường, quản trị, thương hiệu và quá trình hội nhập.

Tinh thần ấy tiếp tục xuất hiện trong nhiều hoạt động của ông với cộng đồng doanh nghiệp và các trường đại học.

Tại UEH, ông nhiều lần tham gia các chương trình kết nối doanh nghiệp – sinh viên. Năm 2019, ông tham dự Chung kết toàn quốc cuộc thi Dynamic – Sinh viên nhà doanh nghiệp tương lai và trao giải cho các đội thi. Đây cũng là cuộc thi do UEH phối hợp với Suntory PepsiCo Việt Nam tổ chức.

Không chỉ đứng ở vai trò một doanh nhân, ông còn xuất hiện trong các diễn đàn về khởi nghiệp, marketing, nông nghiệp, hội nhập và phát triển bền vững, nơi kinh nghiệm thực tiễn được đưa trở lại không gian học thuật và cộng đồng doanh nghiệp.

Khi thành công không còn được đo bằng những gì mình sở hữu

Sau nhiều năm ở vị trí quản trị doanh nghiệp, quan niệm của Phạm Phú Ngọc Trai về thành công cũng dần thay đổi.

Trong một chia sẻ năm 2024, ông nói về một quan niệm mà mình đúc kết sau nhiều năm: thành công thực sự nằm ở sự cho đi và cách cho đi. Với ông, hỗ trợ cộng đồng không đơn thuần là đóng góp tiền bạc, mà quan trọng hơn là tạo ra những cơ hội để người khác có thể tự vươn lên. Từ quan niệm ấy, hoạt động xã hội của ông tập trung nhiều vào giáo dục, y tế và những nhóm yếu thế.

Một trong những hoạt động được GIBC nhắc đến là chương trình học bổng dành cho con em của những người lao động thu gom rác trên khắp cả nước. Bên cạnh hỗ trợ học tập, các hoạt động thiện nguyện của ông còn hướng đến việc hỗ trợ điều trị cho những bệnh nhi có hoàn cảnh khó khăn.

Điểm đáng chú ý trong cách ông nhìn về hoạt động cộng đồng là sự chuyển dịch từ “giúp đỡ” sang “trao cơ hội”.

Một khoản hỗ trợ có thể giải quyết một nhu cầu trong hiện tại. Nhưng giáo dục, sức khỏe và cơ hội phát triển có thể tạo ra khả năng tự thay đổi cuộc sống trong dài hạn.

Tư duy ấy cũng xuất hiện trong cách ông tiếp cận trách nhiệm xã hội của doanh nghiệp.

Trong một buổi nói chuyện về doanh nghiệp xã hội năm 2019, ông nhấn mạnh rằng trách nhiệm xã hội cần gắn với năng lực kinh doanh và tính bền vững của doanh nghiệp. Theo ông, doanh nghiệp muốn thực hiện tốt trách nhiệm xã hội cũng phải tạo ra được một nền tảng kinh doanh đủ vững chắc.

Đối với ông, kinh doanh và trách nhiệm xã hội không phải hai con đường tách biệt, mà cần được đặt trong cùng một bài toán phát triển.

Từ dấu ấn quản trị đến những vấn đề của tương lai

Nếu giai đoạn PepsiCo tạo nên dấu ấn của Phạm Phú Ngọc Trai trong quản trị doanh nghiệp, thì giai đoạn sau đó cho thấy một phạm vi ảnh hưởng rộng hơn: từ một doanh nghiệp đến cả cộng đồng doanh nghiệp và xã hội.

Một dấu mốc tiêu biểu là Liên minh Tái chế Bao bì Việt Nam (PRO Vietnam). PRO Vietnam được thành lập năm 2019 bởi 9 doanh nghiệp với mục tiêu thúc đẩy kinh tế tuần hoàn tại Việt Nam và làm cho việc thu gom, tái chế bao bì trở nên dễ tiếp cận và bền vững hơn. Ông Phạm Phú Ngọc Trai là một trong những người sáng lập và giữ vai trò Chủ tịch.

Ông Phạm Phú Ngọc Trai phát biểu tại hội nghị thường niên của PRO Việt Nam 

Đây là một cách tiếp cận khác với hoạt động thiện nguyện truyền thống. Thay vì chỉ xử lý một vấn đề trong hiện tại, PRO Vietnam hướng đến việc xây dựng một cơ chế để nhiều doanh nghiệp cùng tham gia giải quyết vấn đề môi trường.

Sau 5 năm, từ 9 thành viên sáng lập, PRO Vietnam đã phát triển lên 30 thành viên. Các thành viên cùng chia sẻ mục tiêu bảo vệ môi trường, đồng thời hợp tác với cơ quan nhà nước và các đối tác để phát triển những giải pháp về thu gom, tái chế và tái sử dụng bao bì.

Năm 2024, PRO Vietnam cho biết liên minh đã thu gom và tái chế 64.000 tấn bao bì trong năm. Từ câu chuyện quản trị doanh nghiệp, ông Trai tiếp tục tham gia vào những vấn đề rộng hơn của nền kinh tế: phát triển bền vững, trách nhiệm xã hội, kinh tế tuần hoàn và năng lực hội nhập của doanh nghiệp Việt Nam.

Trong những năm gần đây, ông cũng tiếp tục tham gia các hoạt động tư vấn và kết nối doanh nghiệp. UEH hiện giới thiệu ông trong mạng lưới cựu sinh viên thành đạt với các vai trò Chủ tịch GIBC, Chủ tịch Hội đồng tư vấn chiến lược VinaCapital và nguyên Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc PepsiCo Indochina.

Hành trình ấy cho thấy một sự chuyển dịch rõ ràng: từ quản trị một doanh nghiệp, đến đồng hành cùng nhiều doanh nghiệp, rồi mở rộng sang kiến tạo những sáng kiến có tác động đến cộng đồng và môi trường.

BÁO CHÍ NÓI GÌ VỀ PHẠM PHÚ NGỌC TRAI?

Bài viết năm 2010 của VnEconomy nhìn lại hành trình 18 năm của Phạm Phú Ngọc Trai tại PepsiCo và những lựa chọn của ông sau khi rời tập đoàn. Bài viết nhấn mạnh dấu ấn của ông trong quá trình đưa PepsiCo hội nhập sâu vào thị trường Việt Nam và khu vực.

Tuổi Trẻ ghi nhận ông là một trong những CEO người Việt hiếm hoi của một tập đoàn đa quốc gia tại Việt Nam vào thời điểm ông rời PepsiCo sau 18 năm gắn bó. Bài viết cũng tập trung vào quan niệm sống và những hoạt động hướng đến cộng đồng của ông.

Dân Trí giới thiệu ông là doanh nhân từng quản trị nhiều công ty lớn, từng giữ vị trí lãnh đạo khu vực tại PepsiCo Đông Dương; sau đó là Chủ tịch GIBC và Chủ tịch PRO Vietnam.

GIBC nhìn lại hành trình của ông từ quản trị doanh nghiệp đến hoạt động cộng đồng, trong đó nhấn mạnh quan niệm về thành công gắn với việc trao cơ hội cho người khác và xây dựng những giải pháp có giá trị lâu dài cho xã hội.